Suallar və cavablar

Üz-çənə cərrahı ağız boşluğunun, üz sümüklərinin və çənələrin cərrahi müalicəsi üzrə ixtisaslaşmış həkimdir. Ağıl dişlərinin çıxarılması, implantasiya, sümük artırılması, kist və şişlərin götürülməsi, çənə sınıqlarının bərpası, çənə-gicgah oynağı problemləri və üz travmaları bu ixtisasın əhatə dairəsinə daxildir.

Dr. Fariz Məmmədova müraciət üçün telefonla və ya WhatsApp vasitəsilə əlaqə saxlayıb randevu vaxtı təyin edə bilərsiniz. Qəbul Bakının Səbail rayonunda, Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin Hərbi Hospitalı bazasında aparılır. Rentgen və ya tomoqrafiya şəkilləriniz varsa, əvvəlcədən WhatsApp ilə göndərə bilərsiniz.

Diş həkimi dişlərin müalicəsi, protezləmə və profilaktika ilə məşğul olur. Üz-çənə cərrahı isə cərrahi ixtisasdır: ağız boşluğu, çənə sümükləri, üz skeleti və onlarla bağlı yumşaq toxumalar üzərində əməliyyatlar aparır. Dişətinin altında qalmış ağıl dişi, çənə sınığı, kist, şiş, sümük çatışmazlığı və ortoqnatik problemlər üz-çənə cərrahının səlahiyyətindədir.

Üzün bir tərəfinin şişməsi, ağzın tam açılmaması, çənədə çırtıltı və ağrı, alt dodaqda keyimə, travmadan sonra dişləmənin dəyişməsi, iki həftədən çox sağalmayan ağız yarası və rentgendə aşkarlanan kist və ya sümük dəyişikliyi — bunların hamısı üz-çənə cərrahı müayinəsi tələb edən hallardır.

Bəli. Uşaqlarda ən çox dil yüyəninin qısalığı, süd dişlərinin çıxarılması ilə bağlı çətin hallar, travma nəticəsində zədələnmiş dişlər və çənə inkişafı ilə əlaqəli problemlərlə müraciət olunur. Uşaq pasiyentlərdə yanaşma və anesteziya seçimi ayrıca planlanır.

Bəli. Bakıdan kənar bölgələrdən — Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran, Şəki, Quba və digər rayonlardan pasiyentlər qəbul olunur. Uzaq məsafədən gələn pasiyentlər üçün rentgen və ya tomoqrafiya şəkillərini əvvəlcədən WhatsApp ilə göndərmək tövsiyə olunur — bu, ilkin qiymətləndirmə aparmağa və səfəri bir günə planlaşdırmağa imkan verir.

Bəli. Üz-çənə cərrahiyyəsi üz anatomiyası üzrə ixtisaslaşmış sahədir və göz qapağı plastikası, üz gərmə, alın və qaş gərmə, otoplastika, dodaq estetikası ilə buxaq liposaksiyası bu ixtisasın estetik istiqamətinə daxildir. Üstünlük ondadır ki, eyni həkim həm skelet, həm də yumşaq toxuma anatomiyasını bütöv qiymətləndirir.

Üst göz qapağında kəsik təbii büküş xəttindən aparılır və sağaldıqdan sonra praktiki olaraq görünmür. Alt göz qapağında transkonyunktival üsul seçildikdə isə kəsik göz qapağının daxilindən edilir — xaricdə heç bir iz qalmır.

Blefaroplastika və otoplastikadan sonra adətən 5–7 gün, xeyloplastika və buxaq liposaksiyasından sonra 3–7 gün, üz gərmədən sonra isə 2–3 həftə lazımdır. Dəqiq müddət müdaxilənin həcmindən və fərdi sağalmadan asılıdır.

Əridici (hialuronidaza) yalnız hialuron turşusu əsaslı doldurucularda işləyir. Əgər əridiciyə cavab yoxdursa, bu, gelin sorulmayan növ (silikon və s.) olduğunu göstərir və yalnız cərrahi yolla götürülə bilər. Müdaxilə dodağın daxilindən aparılır, xaricdə iz qalmır.

Otoplastika 6 yaşdan sonra aparıla bilər. Digər estetik müdaxilələr üçün aşağı hədd adətən 18 yaşdır. Yuxarı yaş həddi yoxdur — həlledici amil yaş rəqəmi deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyəti və toxumaların keyfiyyətidir.

Ən yaxşı nəticə ilk 24–72 saat ərzində müraciət edildikdə alınır. Bu müddətdə sınıq fraqmentləri hələ hərəkətlidir və düzgün mövqeyə asanlıqla qaytarılır. Gecikmiş müraciətdə toxumalar yanlış vəziyyətdə bitişməyə başlayır və müdaxilə həm daha həcmli, həm də daha çətin olur.

Bəli. Çənə kistləri uzun müddət ağrısız böyüyür və məhz buna görə təhlükəlidir: sümüyü nazikləşdirir, dişlərin mövqeyini dəyişir və çənə sınığı riski yaradır. Erkən mərhələdə müdaxilə həm daha kiçik həcmli olur, həm də sümüyün maksimum qorunmasına imkan verir.

İki həftədən çox sağalmayan hər yara mütləq mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə kənarları sərt, ağrısız, qanayan və ya böyüyən yaralar, həmçinin silinməyən ağ (leykoplakiya) və qırmızı ləkələr diqqət tələb edir. Diaqnoz biopsiya ilə dəqiqləşdirilir.

Bu, tüpürcək vəzinin axarında daş olmasının tipik əlamətidir: yemək zamanı tüpürcək ifrazı artır, lakin axar tıxandığı üçün vəz şişir və ağrıyır. Kiçik daşlar konservativ yolla çıxa bilər, böyük və dərində yerləşənlər isə cərrahi müdaxilə tələb edir.

Bu, alt çənə sinirinə təzyiq və ya zədə əlamətidir. Səbəb böyüyən kist, dərində yerləşən ağıl dişi, travma və ya keçirilmiş müdaxilə ola bilər. Keyimə nə qədər tez qiymətləndirilsə, sinir funksiyasının tam bərpa ehtimalı bir o qədər yüksəkdir — gözləmək olmaz.

Sümük çatışmazlığı implantasiyaya maneə deyil. Sinus lifting, sümük augmentasiyası (qreftləmə) və ya idarə olunan sümük regenerasiyası üsulları ilə lazımi həcm bərpa edilir, sonra implant yerləşdirilir. Bəzi hallarda hər iki müdaxilə eyni əməliyyatda aparıla bilər.

Sümük vəziyyəti yaxşı olduqda implantın yerləşdirilməsindən protezə qədər 3–6 ay keçir. Sümük artırılması tələb olunduqda müddət 6–9 aya qədər uzana bilər. Bəzi hallarda müvəqqəti diş daha erkən mərhələdə yerləşdirilir və pasiyent estetik problem yaşamır.

Bəzi hallarda bəli. Bunun üçün yuvada aktiv iltihab olmamalı və sümük divarları qorunmalıdır. Belə hallarda dərhal implantasiya ümumi müalicə müddətini əhəmiyyətli dərəcədə qısaldır. Qərar 3D tomoqrafiya nəticəsinə əsasən verilir.

Keyfiyyətli implant sistemi, düzgün yerləşdirmə və müntəzəm gigiyena şərti ilə implantlar onilliklərlə xidmət edə bilər. Ən çox rast gəlinən uzunmüddətli problem peri-implantit — implant ətrafındakı toxumanın iltihabıdır və o, əsasən gigiyena qüsuru ilə bağlıdır.

Siqaret implantın uğur ehtimalını azaldır və sağalmanı ləngidir, lakin mütləq əks-göstəriş deyil. Əməliyyatdan ən azı 1–2 həftə əvvəl və sonra siqaretdən imtina etmək nəticəni ciddi şəkildə yaxşılaşdırır.

Ağrısız və nadir çırtıltı çox vaxt təhlükəsizdir və müşahidə tələb edir. Lakin çırtıltıya ağrı, ağzın məhdud açılması və ya kilidlənmə əlavə olunursa, bu, çənə-gicgah oynağının disfunksiyasıdır və müayinə tələb edir. Erkən mərhələdə müalicə demək olar ki, həmişə cərrahiyyəsiz aparılır.

Əsas müalicə vasitəsi fərdi hazırlanmış gecə şinasıdır — o, dişləri yeyilmədən qoruyur və oynağa düşən yükü azaldır. Buna əzələ relaksasiyası, fizioterapiya və stressin idarə olunması əlavə edilir.

Xeyr. Ortoqnatik əməliyyatlar ağız daxilindən aparılır, ona görə üz dərisində görünən çapıq qalmır. Şişkinlik ilk 2–3 həftədə nəzərəçarpandır, tam oturması isə bir neçə ay çəkir.

Əksər hallarda bəli. Əməliyyatdan əvvəl dişlər ortodontik müalicə ilə düzgün mövqeyə gətirilir ki, çənələr yeni vəziyyətdə düzgün qapansın. Bu hazırlıq adətən 9–15 ay çəkir və əməliyyatdan sonra qısa müddət davam etdirilir.

Xeyr. Düzgün mövqedə bitmiş, tam çıxmış və qarşı diş ilə təması olan ağıl dişi saxlanıla bilər. Ancaq diş dişətinin altında qalıbsa, əyri istiqamətdə bitirsə, qonşu dişə təzyiq edirsə, təkrarlanan iltihaba və ya kistə səbəb olursa çıxarılması tövsiyə edilir.

Adi hallarda müdaxilə 20–45 dəqiqə davam edir. Dişətinin və sümüyün altında tam qalmış, kökləri əyri olan dişlərdə bu müddət bir qədər uzana bilər. Əməliyyatdan əvvəl 3D tomoqrafiya aparıldıqda cərrah dişin anatomiyasını əvvəlcədən bildiyi üçün proses daha qısa və proqnozlaşdırıla bilən keçir.

Ümumi vəziyyət uyğun olduqda bir tərəfdəki iki diş (üst və alt) eyni seansda çıxarıla bilər. Dörd dişin hamısının birdəfəlik çıxarılması adətən sedasiya və ya ümumi anesteziya altında planlanır. Qərar pasiyentin sağlamlıq vəziyyəti və dişlərin mövqeyi nəzərə alınmaqla verilir.

Sadə çıxarılmadan sonra ertəsi gün adi rejimə qayıtmaq mümkündür. Cərrahi çıxarılmadan sonra 2–3 gün istirahət tövsiyə olunur, çünki şişkinlik bu günlərdə ən yüksək həddə çatır. Ağır fiziki iş və idman bir həftə təxirə salınmalıdır.

Diş çıxarıldıqdan sonra yuvada formalaşan qan laxtası vaxtından əvvəl itdikdə sümük açıq qalır və güclü ağrı yaranır. Bu hal ən çox siqaret çəkənlərdə, qamışla içki içənlərdə və ağzını güclü çalxalayanlarda rast gəlinir. Müalicəsi sadədir, lakin həkimə müraciət tələb edir.

Müdaxilələrin əksəriyyəti lokal keyitmə altında aparılır və proses zamanı ağrı hiss olunmur. Həcmli əməliyyatlar sedasiya və ya ümumi anesteziya altında icra edilir. Əməliyyatdan sonra 2–3 gün ərzində yüngül ağrı və şişkinlik normal haldır və təyin olunan dərmanlarla asanlıqla idarə olunur.

Əgər varsa, panoramik rentgen (OPG) və ya 3D komputer tomoqrafiya (KT) şəkilləri, qan analizlərinin nəticələri və müntəzəm qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısı ilə gəlməyiniz kifayətdir. Şəkilləriniz yoxdursa, müayinə zamanı lazımi görüntüləmə təyin olunur.

Yumşaq toxumalar adətən 7–10 gün ərzində sağalır, tikişlər bu müddətdə götürülür. Sümük tam bərpasını isə 3–6 ay ərzində tamamlayır. Sağalma müddəti əməliyyatın həcmindən, yaşdan, siqaret istifadəsindən və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Ortoqnatik cərrahiyyə, çənə sınıqlarının osteosintezi, geniş kist və şiş əməliyyatları, həmçinin bir seansda çoxsaylı müdaxilələr ümumi anesteziya altında aparılır. Uşaqlarda və güclü həyəcan hissi olan pasiyentlərdə sedasiya seçim ola bilər.

Təcili olmayan müdaxilələr doğuşdan sonraya saxlanılır. Təcili hallarda — kəskin iltihab, absse və ya travma — müalicə ginekoloqla razılaşdırılaraq, adətən hamiləliyin ikinci trimestrində, təhlükəsiz dərman və anesteziya seçimi ilə aparılır.

Bəli, lakin xroniki xəstəliklər nəzarətdə olmalıdır. Əməliyyatdan əvvəl qan şəkəri və təzyiq göstəriciləri, qəbul etdiyiniz dərmanlar — xüsusilə qan durulaşdırıcılar — mütləq həkimə bildirilməlidir. Lazım gəldikdə müalicə ailə həkimi və ya endokrinoloqla birgə planlanır.

Xeyr. Antibiotik yalnız göstəriş olduqda — iltihab, sümük qreftləməsi, implantasiya və ya immunitet zəifliyi hallarında təyin edilir. Əsassız antibiotik istifadəsindən çəkinilir.